Waarom zijn mensen eigenlijk zo slecht in het nemen van verstandige beslissingen? Hoe komt het dat ondanks dat je iemand enorme hoeveelheden informatie geeft over wat slim is en wat niet, mensen toch niet dat slimme doen? Dat heeft enerzijds te maken met het gegeven dat het grootste deel van ons gedrag niet rationeel (reflectief) is, maar impulsief. We reageren dus op de automatische piloot. Er wordt wel eens beweerd dat ons gedrag slechts voor een kwart rationeel is, maar het lijkt me onzinnig om daar uitspraken over te doen. Feit is, dat ‘ratio’ slechts voor een klein deel ons gedrag stuurt.

Besluitvormingtheorie
En dat gedeelte van onze beslissingen die we wél maken op basis van informatie maken we dan wellicht ook nog eens met onvolledige informatie. De Amerikaanse socioloog Herbert Simon ontwikkelde als in de jaren ’40 van de vorige eeuw de ‘besluitvormingtheorie’. Deze theorie is van een grote schoonheid, maar is een beetje in onbruik geraakt als management- en organisatie theorie. En Simon is geen psycholoog, wat wellicht kan verklaren waarom het vanuit de kant van de psychologie nooit erg populair lijkt te zijn geworden. Aan de basis van besluitvormingtheorie liggen een aantal uitgangspunten die een verklaring proberen te geven voor de vraag waarom mensen zo slecht zijn in het nemen van rationele beslissingen. Ik heb deze uitgangspunten ingedeeld in twee groepen, de rationele:

  1. Het is niet mogelijk alle alternatieven voor een beslissing te kennen
  2. De alternatieven die je wel kent, kun je niet gelijktijdig afwegen; dat doe je één voor één
  3. Hierdoor maak je nooit een optimale keuze, maar je kiest het eerste voldoende alternatief dat je bedenkt.

En de impulsieve:

  1. Mensen hebben een aantal impulsieve gedragingen (routines) waar ze op terugvallen wanneer ze zich in een bekend (lijkende) situatie bevinden
  2. Deze routines bestaan onafhankelijk van elkaar

Intentie-implementatie
Vanuit de gezondheidsbevordering weten we dat je veel kan doen om te bevorderen dat mensen van plan zijn verstandige/ gezonde keuzes te maken. Het meest populaire model hiervoor is de Theory of Planned Behaviour. Je geeft mensen voldoende informatie over een bepaald onderwerp, zorgt er voor dat ze positief gaan denken (wat al moeilijk genoeg is) over die gezonde keuzes en dat ze er vertrouwen in hebben dat het ze gaat lukken om die gezonden keuzes te maken. Staan die seinen op groen, dan zullen mensen de intentie hebben om gezonde keuzes te maken. Maar dan gaat het toch nog steeds vaak mis. Want de werkelijkheid komt helaas voorbij. En dan ben je bijvoorbeeld verdrietig net op het moment dat je een grote bak chocolade-ijs in het schap ziet staan. Of al je vrienden staan ook gezellig buiten te roken. Of je bent opgewonden, hebt geen condooms bij je en, ach, die ander ziet er hartstikke fris en gezond uit. Het kan zelfs zo stom zijn dat in de bedrijfskantine de maaltijdsalades links liggen en de kroketten rechts waardoor je toch vaker die kroket pakt. We doen eigenlijk maar wat en achteraf proberen we ons gedrag rationeel te verklaren. De populaire techniek ‘nudging’ is bedoelt om dit soort onbewust gedrag te sturen.

Effectief gebruikmaken van Big Data is geen regel
We zijn eigenlijk nooit veiliger geweest dan nu, maar dat wordt door veel mensen niet zo beleefd. Er is veel angst voor onbekende bedreigingen. Meer informatie klinkt dan altijd heel hoopvol, maar het is meer dan aannemelijk dat juist de enorme hoeveelheid informatie over allerlei figuren, die in veel gevallen volstrekt ongevaarlijk waren, ervoor hebben gezorgd dat de uiteindelijke daders van grote terroristische aanslagen, die bijna altijd allang in beeld bleken bij veiligheidsdiensten, toch niet tijdig opgepakt werden. Dan klinkt de casus van winkelketen Target die middels zo’n Big Data sleepnet wist van de zwangerschap van een tienermeisje voor ze haar ouders daar over had verteld een stuk beter. Terwijl een betere beslissing door Big Data nog steeds meer een uitzondering is dan een regel.

Meer informatie wordt overschat
Je hoort nog wel eens dat mensen meer nadenken over welke schoenen ze kopen dan over de hypotheek die ze afsluiten. Of de inboedelverzekering die ze afsluiten. En wie leest in vredesnaam de user agreement van de sociale media waar ze een account aanmaken? De hoeveelheid informatie over je schoenen is overzichtelijk en daar heb je dus in elk geval nog het gevoel dat je allerlei argumenten tegen elkaar kunt afwegen. Bij een hypotheek geef je dat al snel op. De gedachte van wetgevers en beleidsmakers is dat wanneer iets complex is (of kan zijn), of er zijn (mogelijk) risico’s aan verbonden, om de burger en/of consument te bombarderen met heel veel informatie. Terwijl je daar vervolgens het tegenovergestelde mee bereikt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s